Seferîlikte Namaz Nasıl Kılınır?

Seferîlik, kişinin ikamet ettiği yerden belirli bir mesafe üzerinde yolculuk yapması hâlidir. Fıkıh terminolojisinde seferî, dinen yolcu hükmünde bulunan kimseye denir.

Hanefî mezhebine göre, kişinin bulunduğu yerden yaklaşık 90 km veya daha fazla bir mesafeye gitmek üzere yola çıkması hâlinde (bulunduğu beldedeki son evi geçtikten sonra)  seferîlik hükümleri devreye girer. Kişi, gittiği yerde 15 gün veya daha fazla kalmaya niyet ederse, Hanefî mezhebine göre vardığı andan itibaren seferî sayılmaz ve namazlarını tam olarak kılar. 15 günden daha az kalmaya niyet ederse seferîlik devam eder.

Seferî Namazlar Nasıl Kılınır?

Seferî olan kişi, dört rekâtlı farz namazlarını iki rekât olarak kılar. Buna “kasr-ı salât”, yani namazı kısaltmak denir.

• Sabah Namazı: 2 rekât farz olarak aynen kılınır.
• Öğle Namazı: 4 rekât farz yerine 2 rekât kılınır.
• İkindi Namazı: 4 rekât farz yerine 2 rekât kılınır.
• Akşam Namazı: 3 rekât farz olarak aynen kılınır.
• Yatsı Namazı: 4 rekât farz yerine 2 rekât kılınır.
• Vitir Namazı: 3 rekât olarak kılınır.

Hanefî mezhebine göre seferî kimsenin dört rekâtlı farz namazları iki rekât kılması vaciptir. Bu sebeple, bilerek dört rekât kılması mekruh kabul edilmiştir.

Seferîlik hâlinde namazların kısaltılmasının dayanağı Kur’ân-ı Kerîm ve Sünnet-i Seniyye'de bulunmaktadır. Allah-ü Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

“Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman, kâfirlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız, namazı kısaltmanızda sizin için bir sakınca yoktur.”[1]

Rasulullah (sav) Efendimizin de hac, umre ve diğer yolculuklarında dört rekâtlı farz namazları iki rekât olarak kıldığı rivayet edilmiştir.

Abdullah b. Ömer (ra) şöyle demiştir:

“Hz. Peygamber (sav) ile yolculuk yaptım. O, yolculuklarında iki rekâttan fazla kılmazdı. Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Osman da böyle yaparlardı.”[2]

Hazreti Âişe (r.anha) Validemizden de şöyle rivayet edilmiştir:

“Namaz ilk farz kılındığında iki rekât olarak farz kılındı. Daha sonra hazar[3] namazları artırıldı; sefer namazı ise ilk farz kılındığı şekilde bırakıldı.” [4]

Seferî Kimse Mukim İmama Uyarsa

Seferî olan bir kimse, mukim (yerleşik) bir imama uyarsa namazını iki rekâtta bırakmaz; imamla birlikte dört rekât olarak tamamlar.

Buna karşılık seferî bir imam, seferî olan cemaate namaz kıldırıyorsa dört rekâtlı farzları iki rekât olarak kıldırır. Mukim olan cemaat ise imam selâm verdikten sonra kalan rekâtlarını tamamlar.

Sünnet Namazlar Kılınır mı?

Seferî kimsenin, yolculuk sırasında vakti ve imkânı müsait olduğu takdirde sünnet namazları terk edilmez. Özellikle güvenli ve rahat bir ortamda sünnetleri terk etmemek güzel bir ibadettir.

Cennet Mekan Abdullah Baba (ks) Hz.leri , sünnet ve nafile namazların; müminin Allah’a (cc) mânen yaklaşması, O’nun sevgisini kazanması ve farz namazlarda meydana gelen hata ve noksanlıkların telâfi edilmesi bakımından büyük bir ehemmiyete hâiz olduğunu ifade buyurmuştur. Bu namazların, âdeta bir yarayı sarıp eksikliği tamamlayan bir vazife gördüğünü belirtmiştir.

Cennet Mekan Sünnet namazların terk edilmesini asla hoş karşılamaz; zaruret hâli müstesna, ihmal edilmelerine müsamaha göstermezdi. Bu sebeple müridlerine, farz namazların yanı sıra sünnet ve nafile ibadetlere de gereken ehemmiyeti göstermelerini ve bunları ihmal etmemelerini tavsiye buyururdu.

Ancak yolculuğun meşakkatli olması, acele edilmesi veya şartların uygun olmaması gibi durumlarda sünnet namazların terk edilmesinde bir sakınca bulunmaz.

Seferîlik, yalnızca ibadet amacıyla yapılan yolculuklara mahsus değildir. Meşru veya mubah bir amaçla yapılan yolculuklarda da seferîlik hükümleri geçerlidir.

Seferî Namaz İçin Özel Bir Niyet Gerekir mi?

Seferî namaz kılarken özel ve farklı bir niyet cümlesi söylemek şart değildir. Kişinin hangi namazı kılacağını bilerek niyet etmesi yeterlidir.

Mesela öğle namazının farzını kılacak kişi:

“Niyet ettim Allah rızası için bugünkü öğle namazının farzını kılmaya.” şeklinde niyet edebilir. Seferî olduğunu ayrıca niyetinde belirtmesi gerekmez.

Seferîlikte Diğer Kolaylıklar

Seferîlik, İslâm dininin yolculara tanıdığı ruhsatlardan biridir. Yolculuk sebebiyle kişiye birtakım kolaylıklar sağlanmıştır. Örneğin Ramazan ayında yolculuk hâlinde bulunan kimse, orucunu daha sonra kaza etmek üzere erteleyebilir. Ayrıca mukim kimse için bir gün bir gece olan mest üzerine mesh süresi, seferî kimse için üç gün üç gece olarak uygulanır.

Mezheplerin Görüşleri

Seferîlik konusunda mezhepler arasında bazı hükümler farklılık göstermektedir.

Hanefî mezhebine göre seferî kimsenin dört rekâtlı farz namazları iki rekât olarak kılması vaciptir.

Mâlikî mezhebine göre namazları kısaltmak müekked sünnettir.

Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise seferî kimse, dört rekâtlı farzları iki veya dört rekât kılma konusunda muhayyerdir; iki rekât kılmak bir ruhsattır.

Dolayısıyla kişinin bağlı bulunduğu mezhebin hükümlerine göre hareket etmesi gerekir.

Netice olarak, Hanefî mezhebine göre seferî olan kimse; öğle, ikindi ve yatsı namazlarının dört rekâtlık farzlarını ikişer rekât olarak kılar. Sabah ve akşam namazlarında ise herhangi bir kısaltma yapılmaz.

Bu hükümler, yolculuk hâlinde bulunan mü’min için Allah-ü Teâlâ'nın ve Peygamber Efendimiz (sav)'in bildirdiği kolaylıklardan biridir. Müslüman, kendisine tanınan bu ruhsatları bilerek ibadetini usulüne uygun şekilde yerine getirmelidir.

[1] Nisa Suresi, 101

[2] İbn Mâce, İkâme, 75

[3] Hazar, İslam hukuku ve fıkıh terimi olarak yolculuk halinde olmamak, yerleşik bulunmak ve evinde/yurdunda ikamet etmek anlamına gelir.

[4] Buhârî, Salât, 1; Müslim, Müsâfirîn, 1; Ebû Dâvûd, Salât, 3